اسفند فرمان‌فرما

 

بی‌ بی سی فیلم یک بوس کوچولو ساخته‌ی فیلم‌ساز پیشکسوت، بهمن فرمان‌آرا را نمایش داد. فیلم خیلی بدی نبود (برخلاف اغلب آثار فرمان‌آرا که بدند)، اما چند نکته داشت. اول این‌که یکی از منتقدین مدام سعی داشت آن را با مُهر هفتم برگمن مقایسه کند، که خب کار بسیار نادرستی است. مگر هر فیلمی که در آن فرشته‌ی مرگ تجسم یافته باشد قابل مقایسه با مُهر هفتم است؟ بگذریم از این اشتباه متداول که تصور می‌شود مضمون محوری مُهر هفتم برگمن، مرگ است؛ این درست نیست، این فیلم درباره‌ی مرگ نیست، درباره‌ی سکوت است؛ سکوت مطلق (هنگامی‌که برّه، مُهر هفتم را گشود، آسمان قریب به نیم ساعت در سکوت مطلق فرو رفت. عهد جدید – باب مکاشفه) اگر از ایراد دوم که همانا پرداخت سطحی و دست‌مالی شده به موضوع مرگ باشد هم بگذریم اما نمی‌شود از ایراد سوم گذشت. این‌که فیلم‌ساز تصور کند هم نادان‌اند و باید همه‌چیز را این‌قدر آشکار به مخاطب ارائه کند تا او متوجه شود، ایرادی غیر قابل گذشت است. از آن بدتر، بعد که همه متوجه این کنایه‌های بی‌مزه شدند همه آن کنایه‌ها رد کند، این دیگر، مستقیمن توهین به مخاطب و ایضن خودش هم هست. شخصیت به ظاهر موجه فیلم نویسنده‌ای با نام غریب شبلی است و خب به هر بچه دبیرستانی هم که این نام گفته شود بی‌درنگ یاد ابوبکر شبلی وبعد هم شاگردش ابوالحسن خرقانی می‌افتد و با اندکی تامل به ابوالحسن نجفی خواهد رسید و شخصیت منفی فیلم نام‌ غریب دیگری دارد، سعدی؛ که با قرینه‌های بیش از حد آشکار فیلم‌ساز خیلی راحت به نام همشهری امروزین سعدی یعنی ابراهیم گلستان می‌رسیم. این‌که اصلن نجفی در تقابل با گلستان قرار می‌گیرد یا خیر یا این‌که این دو اصلن هم‌سنگ هم هستند یا نه؛ خود بحث مفصل و طولانی است. اما یک چیز مسلم است: گلستان با اینکه حدود بیست سال از بهمن فرمان‌آرا بزرگ‌تر است اما انگار به لحاظ فکری و عقلی بیش از دویست‌سال از او عمیق‌تر می‌اندیشد. نمونه‌اش همین موضوع مرگ است. کافی است ابتدا فیلم یک بوس کوچولو را ببینیم تا متوجه شویم که فرمان‌آرا تا چه حد سخیف و سطحی به مرگ اندیشیده است بعد مصاحبه اخیر گلستان را بخوانیم آن‌جا که وی مطابق معمول به تقریبن تمام سوالات پرسشگر، جواب سربالا و تک خطی می‌دهد اما وقتی با پرسشی پیرامون مرگ روبرو می‌شود به یکباره پیرمرد نود ساله آن‌چنان جواب خیره کننده و عمیقی می‌دهد که بی‌گمان پرسشگر و خواننده را مبهوت قدرت اندیشه خود می‌سازد.

 

پ.ن: پست بعدی به قاعده پاسخ ابراهیم گلستان است به موضوع مرگ و تعجب نکید اگر بیش از چهل خط باشد. چهل خط براستی خواندنی و آموختنی.

 

/ 2 نظر / 16 بازدید
علی

اول منتظر پست بعدیم....بعد اینکه موافقم، فرمان آرا یه فیلم خیلی خوب داره و اونم به برکت گلشیریه. شازده احتجاب

علی

مرسی...."آثار فرمان‌آرا پرسش مطرح نمی‌کنند، بلکه پاسخ‌های قطعی ولی نامکفی به سوی مخاطب نازل می‌فرمایند." این چنین جمله هایی رو دوست دارم!